Strategie ‘vertalen’ naar de werkvloer – deel 1

Strategie ‘vertalen’ naar de werkvloer – deel 1

Veel bedrijven worstelen met de vraag hoe hun strategie te vertalen naar de werkvloer. De vraag om draagvlak te creëren en te zorgen dat alle collega’s de strategie kennen, begrijpen en ernaar handelen, belandt regelmatig op het bureau van de communicatieprofessional. Wanneer? In de regel als de strategie al is bepaald op het hoogste niveau in de organisatie. Oeps, daar gaat het al fout. Hoezo dan? Sterk Werk consultant Jos van der Pluijm schreef hier een blog over.

Twintig jaar in het communicatievak hebben mij veel geleerd. In mijn beginjaren knikte ik namelijk ja als ik de vraag kreeg van de CEO. Ik begon ijverig een batterij aan maatregelen op te tuigen. Het aloude middelendenken overheerste. Iets wat ik overigens nog steeds tegenkom bij verschillende bedrijven en terug krijg van vakgenoten. We doen een roadshow, maken een animatie, hangen visuals op in onze gebouwen, geven iedereen een strategieboekje, besteden er aandacht aan op intranet, in nieuwsbrieven en ons personeelsmagazine. Misschien nog een paar keer herhalen tijdens een personeelsbijeenkomst en klaar is Kees. “Ja, want we hebben het toch op alle mogelijke manieren gedeeld?” Helaas, was het maar zo makkelijk.

Faciliteer, train en coach

Delen is één, maar erover in gesprek gaan en betekenis aan geven is twee. Dus zorg als communicatieprofessional dat je dat faciliteert. Reik technieken en werkvormen aan. Maak het een terugkerend onderwerp op de agenda. Train en coach de leidinggevenden – waar nodig – om daadwerkelijk dialoog te stimuleren in hun bedrijfsonderdeel, afdeling en/of team. Zorg dat de strategie tot leven komt en mensen begrijpen wat er van hen verwacht wordt.

Betrekken in plaats van vertalen

Even terug naar het begin: strategie vertalen naar de werkvloer, draagvlak creëren. Als je er eens goed over nadenkt, klinkt ‘vertalen’ best gek. Alsof de werkvloer een andere taal spreekt en op afstand is. Ja, de realiteit is helaas vaak nog zo. Maar is het ook niet onze rol als communicatieprofessional om daar het gesprek over aan te gaan met de CEO of het directielid? Ik vind van wel. Inmiddels weet ik dat de crux niet zit in het ‘vertalen’ van de strategie naar de werkvloer, maar in het betrekken van de werkvloer in de totstandkoming van de strategie. Wil je draagvlak? Wil je verantwoordelijkheden lager in de organisatie? Wil je betrokken medewerkers? Geef ze een rol. En het liefst ook nog je klanten. Want daar doe je het toch voor?

Kern van mijn verhaal: laat de mensen die de strategie uiteindelijk moeten uitvoeren en de klanten voor wie je het doet meedenken, meewerken en meebeslissen! Hoe dan? Dat leg ik de volgende keer uit in het vervolg van deze tweeluik. Kun je niet wachten? Wij helpen je graag. Neem gerust contact met mij op voor een adviesgesprek.

Jos van der Pluijm

Senior consultant, Sterk Werk Communicatie

Meet The Team: Bonita en Floor

Meet The Team: Bonita en Floor

Het is weer tijd voor onze rubriek Meet the Team. Deze keer hebben wij een speciale editie en zetten onze stagiaires Bonita Noordermeer (19), links op de foto, en Floor Tazelaar (20), rechts op de foto, in het zonnetje. Beiden lopen vanaf september 2021 stage bij Sterk Werk en zullen de komende maanden ons team versterken. Door middel van een duo-interview laten wij je nader kennis maken met onze stagetoppers.

Waarom hebben jullie voor het communicatievak gekozen?

Voor Floor was het de tweede keer scheepsrecht.“ Eerst heb ik één jaar de opleiding Sociaal Juridische Dienstverlening gedaan. Dit was echter niet wat ik wilde. Hierna ben ik begonnen aan de opleiding Communicatie aan de Hogeschool Rotterdam, omdat dit beter aansloot bij mijn interesses.” Bonita heeft voordat ze aan haar opleiding Communicatie begon, de mbo-opleiding Manager Retail succesvol afgerond. “Bij het oriënteren naar een vervolgstudie, kwam ik al snel uit bij de opleiding Communicatie.” Beiden hebben geen spijt gehad van hun keuze.

Bonita en Floor noemen de diversiteit als datgene wat hen aantrekt in het communicatievak. Bonita vindt crisiscommunicatie één van de meest interessante deelgebieden. Floor zegt het volgende hierover: “Er zitten zoveel aspecten aan dit vakgebied en er zijn nog zoveel dingen die ik kan en wil leren.”

Hoe zijn jullie bij Sterk Werk terecht gekomen?

Bonita vond haar stageplek via social media. “Ik vond Sterk Werk via een stagevacature op Instagram. Ik heb toen direct gesolliciteerd. De mogelijkheden en diversiteit in de opdrachten spraken mij enorm aan en dat doet het nu nog steeds.”

Floor zocht naar een crisiscommunicatiestage en kwam zo terecht bij Sterk Werk. Bonita en Floor lopen inmiddels alweer twee maanden stage bij ons bureau.

Vertel eens wat meer over hoe jullie het werken bij Sterk Werk Communicatie ervaren

Volgens Floor en Bonita is Sterk Werk een prettige leeromgeving voor stagiaires. Floor: “Ik vind het een fijne plek om stage te lopen. Wanneer ik aangeef dat ik iets interessant vind, word ik vaak betrokken bij een project. Het is fijn dat je collega’s waardering naar je uitspreken en ook constructieve feedback geven.”

“De diversiteit in de opdrachten die ik mag uitvoeren en de verschillende diensten die wij als bureau aanbieden, maakt het zo interessant om hier stage te lopen. Deze opdrachten sluiten aan bij mijn interesses. Hierdoor kan ik mijn kennis en vaardigheden vergroten en verbeteren en direct in de praktijk brengen”, aldus Bonita.

Bij Sterk Werk ben je echt onderdeel van het team, vinden Floor en Bonita. “Het geeft ons voldoening als er een opdracht waar wij aan mee hebben gewerkt, wordt geleverd aan de klant. Dat zijn wel momenten waar wij trots op zijn. Het is natuurlijk ook altijd fijn om te horen dat je op de goede weg bent en dat jouw initiatieven worden gewaardeerd.”

Waar zien jullie jezelf over vijf jaar?

Bonita hoopt dat ze over vijf jaar niet alleen haar hbo-opleiding Communicatie heeft afgerond, maar ook een volgende opleiding. “Ik ben er nog niet over uit welke opleiding dit wordt, wel heb ik een aantal opties in gedachten. Met een vervolgopleiding wil ik mijn kennis en ervaring in ons vakgebied aanvullen met kennis op een ander snijvlak.”

Floor wil over vijf jaar in het buitenland hebben gestudeerd. Daarnaast wil ze over vijf jaar haar opleiding Communicatie hebben afgerond en bezig zijn met een master. De richting van haar master weet ze nog niet. Gelukkig heeft ze daar nog een paar jaar om over na te denken.

Kunnen jullie iets leuks vertellen over jezelf buiten stage om?

Bonita is een echte durfal en houdt van wilde achtbanen tot het hoog in de lucht uit een vliegtuig springen met een salto. “Het gevoel van vrijheid is daarbij echt geweldig. Nu ik één keer een tandemsprong heb gemaakt, heb ik de smaak te pakken. Mijn doel is om mijn parachutebrevet te halen waardoor ik solo mag springen vanaf verschillende hoogtes. Ik wil volgend jaar beginnen met de opleiding voor de eerste.”

Buiten haar stage is Floor echt een gezelschapsdier. “Ik houd ervan om lekker te eten met vrienden en familie. Doordat ik van lekker eten houd, ben ik nu veel aan het sporten. In een jaar heb ik al veel progressie gemaakt met hardlopen. Vaak ren ik ‘s ochtends vroeg nog een rondje voor stage.”

 

Ook onderdeel uitmaken van ons team?

Wij zoeken voor februari 2022 nieuwe stage-toppers. Bekijk hier onze vacature!

Communicatie is voor iedereen: op naar écht inclusieve communicatie

Communicatie is voor iedereen: op naar écht inclusieve communicatie

Communicatie dient voor iedereen begrijpelijk en toegankelijk te zijn. Het klinkt misschien vanzelfsprekend, maar dat is het niet. We zien dagelijks in communicatie uitingen dat er nog niet met alle doelgroepen in Nederland rekening wordt gehouden als het gaat om de manier waarop zij geïnformeerd worden. Sterk Werk consultant Joey Brink schreef hier een blog over.

Inclusieve communicatie?

De Nederlandse samenleving is anno 2021 zeer divers. Het is belangrijker dan ooit dat je communicatie zodanig insteekt, dat iedereen zich gezien en begrepen voelt. Zo voorkom je uitsluiting. Wanneer je uitsluiting (exclusie) voorkomt, spreken we van inclusie. Inclusie betekent dus letterlijk insluiting: het meedoen en erbij horen van mensen met een beperking in elke vorm.

Het belang van inclusieve communicatie is groot

Als we inzoomen op de cijfers zien we dat er miljoenen mensen met een beperking wonen in Nederland. Als we de cijfers ontleden, zien we dat 2,5 miljoen mensen laaggeletterd zijn, 1,6 miljoen mensen een motorische beperking hebben en 1,1 miljoen mensen licht verstandelijk beperkt zijn. Daarnaast zijn er 800.000 mensen met dyslexie, 700.000 mensen met een kleurenblindheid, 500.000 mensen met een auditieve beperking en 500.000 mensen met een visuele beperking. Uit onderzoek blijkt dat ook nog eens ongeveer 266.000 kinderen en jongeren te maken hebben met een taalontwikkelingsstoornis, waarbij problemen worden ervaren bij het spreken en/of het begrijpen van taal, lezen en schrijven. Al deze mensen hebben recht op communicatie die hen informeert, enthousiasmeert en deelgenoot maakt van datgene waar de communicatie zich op richt.

Persoonlijk heb ik dagelijks te maken met het belang van inclusieve communicatie. In 2018 werd mijn moeder getroffen door een herseninfarct waarbij zij afasie kreeg. Afasie is een taalstoornis die ontstaat door letsel in de linker hersenhelft. Mijn moeder heeft moeite met spreken, taalbegrip, lezen en schrijven. Praten kan zij letterlijk niet meer en met beelden en gebaren kunnen wij op effectieve wijze communiceren, hoe lastig het soms ook is. Sinds het infarct van mijn moeder ben ik mij er terdege van bewust dat communicatie nog niet inclusief genoeg is. Zo wordt er naar mijn mening in communicatie voornamelijk gefocust op tekstuele en te weinig op visuele middelen.

Is er al sprake van inclusieve communicatie?

Jazeker. Het meest voor de hand liggende voorbeeld zijn de coronapersconferenties vanaf maart 2020. Bij de eerste persconferentie maakte de regering gebruik van een gebarentolk. Binnen de crisiscommunicatie een nieuwe stap. Eerdere persconferenties werden ondertiteld. Dit is echter iets heel anders dan een gebarentolk. Voor veel doven en slechthorenden is Nederlands hun tweede taal met een hele andere woordenschat en grammatica. Door een persconferentie met gebarentolk, worden doven en slechthorenden voorzien van belangrijke informatie in hun eerste taal. Gebarentolk Irma Sluis werd in één klap een bekende Nederlander, nadat zij kijkers voorzag van de laatste ontwikkelingen rondom het virus. In november 2021 krijgt zij een eigen televisieprogramma genaamd ‘Hands Up’. Hierin voeren meerdere duo’s, bestaande uit dove of slechthorende kinderen en horende BN’ers, opdrachten uit waarbij zij alleen gebarentaal mogen gebruiken.

Naast het toevoegen van een gebarentolk tijdens coronapersconferenties, doet de overheid meer om inclusieve communicatie te bevorderen. Zo wordt informatie vertaald, zodat mensen die geen Nederlands spreken wel belangrijke informatie ontvangen. Overheidsorganisaties maken gebruik van een databank met beeldbrieven, waarbij afbeeldingen worden gebruikt om de communicatie begrijpelijker te maken. Daarnaast investeert het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties tot 2024 twee miljoen in het project ‘Tel mee met Taal’. Dit project helpt mensen hun basisvaardigheden te verbeteren en zo laaggeletterdheid te verminderen.

Ook steeds meer commerciële organisaties hanteren inclusieve communicatie. Zo lanceerde ING in 2020 een bankpas met inkeping aan de zijkant die hiermee makkelijk te herkennen is, ook op gevoel. Een fijne oplossing voor slechtzienden.

Wat kan je als communicatieadviseur doen aan inclusieve communicatie?

Inclusieve communicatie heeft de volgende vertrekpunten: het is belangrijk dat je allereerst de belangen van de stakeholders onderzoekt, de verschillen die er zijn erkent, de overeenkomsten vindt tussen de stakeholders en bewust wordt van je eigen positie en aannames.

Houd er daarnaast rekening mee dat een inclusieve communicatiestrategie bedoeld is voor de lange termijn. De maatschappij verandert continu en dus is het belangrijk dat de strategie flexibel is en kan meegroeien met alle veranderingen waar de samenleving mee te maken krijgt. Organisaties kunnen zo’n strategie alleen implementeren als ze bepaalde gewoontes en processen, die ze wellicht altijd hebben uitgevoerd, daadwerkelijk veranderen. Ofwel practice what you preach.

Als je kijkt naar de middelen, zijn teksten niet voor iedereen begrijpelijk. Sowieso is het goed om teksten op een lager taalniveau (A2) te schrijven. De meeste teksten worden nu op B1-niveau geschreven, maar dit is voor 20% van de bevolking te moeilijk.  Stichting Lezen & Schrijven geeft enkele tips voor het schrijven van A2-teksten. Lees deze hier. Zoek daarnaast naar andere communicatievormen dan tekst, bijvoorbeeld foto’s, buttons, video’s of animaties.

Zorg dat je beelden gebruikt met heldere lijnen en een goed kleurcontrast. Gebruik in je communicatieboodschap niet alleen kleuren. Iemand die kleurenblind is moet de inhoud ook kunnen begrijpen. Wees er ook van bewust dat je geen beelden gebruikt met teveel details die afleiden. De communicatieboodschap moet in één oogopslag duidelijk zijn. Test tot slot je communicatiemiddelen, zodat ze goed blijven aansluiten bij de wens van de doelgroep.

Hulp nodig bij het inrichten van je communicatiestrategie? Wij helpen je graag, neem gerust contact op!

Joey Brink

Consultant, Sterk Werk Communicatie

Opvallen door jezelf te zijn

Opvallen door jezelf te zijn

In communicatie is het essentieel dat je opvalt. Dagelijks worstelen we als consumenten onze weg door een oerwoud van communicatie-uitingen. Onnoemlijk veel commerciële boodschappen en ook tal boodschappen waar geen enkele commerciële bedoeling achter zit. Via de traditionele media en door de komst van social media heeft het aantal uitingen helemaal een vlucht genomen. Hoe zorg je er als persoon of als organisatie dan voor dat jouw boodschap wordt opgepikt en niet ondersneeuwt? Daar is maar één remedie voor: opvallen.  

Relevantie

Volgens Van Dale is de betekenis van opvallen: in het oog vallen, de aandacht trekken. En laat dat nu precies zijn wat je voor ogen hebt, wat je wilt. Opvallen is synoniem voor gezien worden en voor opzien baren. Maar dat laatste is niet altijd exact wat je wenst. Als communicatieadviseur ga ik voor het credo: ‘Opvallen door jezelf te zijn’. En dat betekent dat je relevantie toevoegt aan opvallen. Opvallen moet een doel hebben. Anders is het ‘leuk doen’ in plaats van ‘leuk zijn’. Zonder relevantie is zelfs de beste grap niet meer dan een flauwe mop. Dan werkt creativiteit eerder tegen je, dan in je voordeel. En het doel moet bij je passen. Zonder doel kun je best wel eens iets raken, maar dat is dan slechts een toevalstreffer. En een strategie kun je niet baseren op een toevalstreffer, dat zou te makkelijk zijn.

Ik moest hier aan denken toen ik recent op LinkedIn een bericht voorbij zag komen. Klik hier om naar het LinkedIn-bericht te gaan. 

Waarom viel dit bericht op tussen alle andere berichten die door m’n tijdlijn heen schieten? Het antwoord ligt voor het oprapen, het viel op omdat de afbeelding op z’n kop stond. Een leuke grappige vondst, creatief bedacht. Maar was het wel relevant? Jazeker, want het artikel ging over omdenken. En zo wordt iets visueel in één klap duidelijk. En het deed mij denken aan een ABRI-poster  met een omgekeerde auto die ik jaren geleden heb gemaakt voor Rover Cars. Helaas heb ik er geen foto meer van. Nooit heb ik meer reacties op een uiting gekregen dan toen die posters door heel Nederland hingen. Iedereen had ‘m gezien en had het er over. Relevante communicatie voor een toen nog relatief onbekend automerk.

Beeldig

Een andere uiting op LinkedIn die mijn aandacht trok was van een andere orde. Zeker geen commerciële insteek, maar wel een voltreffer. Klik hier om naar het LinkedIn-bericht te gaan. 

Een bericht van Mardjan Seighali met een foto van het beeld ‘I Viaggiatori – de reiziger’ van Bruno Catalano. Hier geldt met recht het aloude gezegde: “Eén beeld zegt meer dan duizend woorden.” In dit geval zijn woorden overbodig, wat komt dit binnen. De leegte wanneer vluchtelingen moeten vluchten voor hun leven en alles moeten achterlaten.

De kunst in communicatie is het vinden van de juiste woorden en de juiste beelden. Waardoor jouw boodschap opvalt in de jungle van communicatie-uitingen waar we aan bloot worden gesteld. Waardoor wordt onze aandacht getrokken? Wat maakt dat we opeens weer bij de les zijn? Hoe zorg je ervoor dat mensen je horen? En hoe zorg je dat mensen je begrijpen?

Dan is opvallen belangrijk. Het witte schaap in de zwarte kudde. De rode roos in een geel bloemenperk. De man die opstaat uit een zittende menigte. De omgekeerde foto in een bushaltehokje. Allemaal voorbeelden van opvallen, in verschillende context. En een beeld dat blijft hangen.

In communicatie zijn er enkele voorbeelden die nog steeds tot de verbeelding spreken. Denk aan de  introductie van Apple Macintosh tijdens de Superbowl in de Verenigde Staten in 1984 met een tv-commercial die één minuut duurde. Of de introductie van de Opel Tigra in 1996 waarbij op één dag alle Nederlandse radiostations alleen maar radiospots van deze Tigra lieten horen. Of van de kreet “Goejemoggel” van KPN.

Soms kan het ook misgaan, zoals Mike Pence heeft ondervonden tijdens zijn debat met Kamala Harris. Tijdens de live-uitzending landde een bromvlieg op het hoofd van Pence en bleef daar minutenlang zitten.

Op social media ging het niet meer over de inhoud van het debat, maar over ‘de vlieg’. Binnen de kortste keren ontstonden er talloze grappen en memes over het insect. Ook dat is opvallen, maar dan zonder de toevoeging ‘door jezelf te zijn’.

Binnen een week content waarop je verder kunt bouwen

Worstelt jouw organisatie ook met het creëren van content waardoor een campagne maar niet van de grond komt? Is er tijd tekort om goede en relevante artikelen te schrijven, podcasts te maken of video’s te produceren? Moeite met het maken van samenhangende content over complexe thema’s? Of loop je ertegenaan dat je interne experts geen tijd hebben voor het aanleveren van noodzakelijke input? De contentbootcamp van Sterk Werk brengt hier verandering in en levert je binnen één werkweek de content op waarmee jij direct verder kunt!

Frans Colthoff

Senior Consultant, Sterk Werk Communicatie

Meet The Team: Joyce van Oudenaarden

Meet The Team: Joyce van Oudenaarden

Het is weer tijd voor onze rubriek Meet the Team. Deze maand is het de beurt aan Office Manager Joyce van Oudenaarden (43). Joyce is sinds januari 2020 in dienst bij Sterk Werk en is als Office Manager de drijvende kracht achter ons bureau. Tijd voor een naderende kennismaking.

Waarom heb je voor het vak als Office Manager gekozen?

Ik heb niet perse voor het vak ‘Office Manager’ gekozen. Eigenlijk ben ik er ingerold. Nadat ik de middelbare school afrondde begon ik aan de opleiding ‘Horeca gastvrouw’. Uiteindelijk ben ik ook daadwerkelijk de horeca in gegaan. Ik vond dit leuk werk, maar niet iets wat ik tot ik oud was wilde doen. Mijn partner destijds moest heel vroeg uit zijn bed voor werk en kwam rond vier uur in de middag thuis. Ik daarentegen ging om vier uur in de middag pas naar werk, wat resulteerde in het feit dat het thuis niet heel gezellig werd. Ik ben toen op zoek gegaan naar een kantoorbaan.

Hoe ben je bij Sterk Werk terecht gekomen?

Bij mijn vorige werkgever had ik een beetje pech. Hier vond een reorganisatie plaats, waardoor ik op straat kwam te staan. Na die periode ben ik weer moeder geworden en ben daar lekker van gaan genieten. Op een gegeven moment nam een oud-medewerkster van Sterk Werk Communicatie contact met mij op via LinkedIn of ik interesse had om te komen werken als ‘Office Manager’ bij Sterk Werk Communicatie. Mijn eerste gedachte was: als een oud-medewerkster mij benadert om daar te komen werken, moet het wel een leuk bedrijf zijn. Van het één kwam het ander. Zodoende werk ik nu anderhalf jaar met veel plezier voor dit bedrijf.

Vertel eens wat meer over hoe je het werken bij Sterk Werk Communicatie ervaart

Het klinkt gek, maar horeca en Office Management verschilt niet heel veel van elkaar. Bij beiden beroepen ben je aan het zorgen en ontzorgen. Bij de één met een dienblad en bij de ander met je laptop. Het zorgen en ontzorgen van collega’s is hetgeen wat mij aanspreekt in mijn huidige vak.

Mijn werkzaamheden zijn leuk, omdat ik het ene moment bezig ben met het maken van een arbeidscontract, het andere moment een vergaderzaal aan het zoeken ben en dan stuur ik weer de facturen uit per email.

Voor het organiseren van een personeelsuitje, iemands afscheid of babyshower draai ik mijn hand niet om. Het is dan leuk om achteraf te horen dat iedereen het zo naar zijn of haar zin heeft gehad.

Wat is de belangrijkste communicatieles die je geleerd heb en iedereen wil meegeven?

Ik zou het eerlijk gezegd niet weten. Ik werk natuurlijk voor het leukste en beste communicatiebureau van Nederland, maar ieder zijn vak. Communicatiespecialist zal ik nooit worden. Ik ben namelijk de grootste flapuit die er bestaat. Mocht je hulp op het gebied van communicatie nodig hebben, verwijs ik je graag door naar mijn collega’s.

Waar zie jij jezelf over vijf jaar?

Ik heb geen idee waar ik mijzelf over vijf jaar zie. Hopelijk werk ik nog steeds bij Sterk Werk. Misschien hebben mijn collega’s mij zover gekregen dat ook ik het communicatievak onder de knie krijg. Wie weet!

Kan je iets leuks vertellen over jezelf buiten het werk om?

De horeca heb ik stiekem niet helemaal vaarwel gezegd. Heel af en toe help ik een goede vriendin in haar Ierse pub. Lekker biertjes tappen, Ierse Whisky schenken en ondertussen heerlijk kletsen over precies niks met de gasten. Hopelijk mag dat allemaal weer binnenkort zonder beperkingen of dergelijke.

 

Benieuwd naar de rest van ons team?

Bekijk hier het team van Sterk Werk!

Iedere organisatie zou zichzelf een factchecker moeten gunnen

Iedere organisatie zou zichzelf een factchecker moeten gunnen

Miljoenen Nederlanders zijn iedere dag op zoek naar (online) nieuws. Tijdens die zoektocht is de kans groot dat daar nepnieuws tussen zit. Vooral bij grote nieuwsgebeurtenissen verschijnen berichten die niet altijd (helemaal) waar zijn. Dit zijn berichten die mensen soms bewust op het verkeerde been zetten. Gelukkig zijn er personen en organisaties die doorlopend het nieuws en (social) media checken op onjuiste en misleidende berichten. Maar, fact checken blijft ondanks alle beschikbare computertechnologie toch altijd mensenwerk. Het zijn gouden tijden voor de factchecker.

Nepnieuws is zo oud als de mensheid zelf. Koninkrijken tuimelden er door om en oorlogen zijn er door ontstaan. Bijna iedereen is er wel een keertje ingetrapt. U ook. Ik ook. De Schiedamse historicus Han van der Horst beschrijft in zijn boek Nepnieuws. Een wereld van desinformatie een keur aan historische voorbeelden van nepnieuws. Eén daarvan komt voor rekening van de Egyptische Faro Ramses II. Hij liet op een monument beitelen dat hij een grandioze overwinning had behaald op aartsvijand de Hittieten. Eeuwenlang zijn Egyptologen in dit verhaal meegegaan. “Toen echter Hittietische bronnen werden ontcijferd, bleek de gebeurtenis daar heel anders te zijn beschreven. Het einde van deze slag was namelijk eerder een ’staakt het vuren’ geweest.”

De Duitse kanselier Bismarck lokte in 1870 een oorlog uit tussen Duitsland en Frankrijk op basis van een door hem gemanipuleerd telegram. En wat te denken van Dolle Dinsdag in september 1944. De wildste geruchten en berichten via BBC-radio gaven de Nederlanders het idee dat de bevrijding van ons land nog een kwestie van uren, hooguit dagen zou zijn. De militaire inval in Irak in 2003 door president Bush jr. berustte op nepnieuws. Saddam Hoessein zou massavernietigingswapens in bezit hebben die een gevaar vormden voor het westen.

Het zijn allemaal voorbeelden uit tijden zonder het internet. Alles ging een tandje langzamer. Sociale media en whatsappgroepen zorgen tegenwoordig voor razendsnelle verspreiding van nepnieuws. Complete (buitenlandse) trollenlegers worden soms ingezet om met behulp van anonieme accounts desinformatie te verspreiden. Nederland bevat bovendien miljoenen burgerjournalisten die van alles iets vinden en vaak eerst doen en dan pas denken voordat ze iets verspreiden/delen.

Schokkende beelden

Recente verspreiding van nepnieuws gebeurde op de avond van de aanslag op misdaadjournalist Peter R. de Vries. Het gerucht ging dat op dezelfde dag de zus van Willem Holleeder was neergestoken, de NOS zou melden dat De Vries was overleden en een ziekenhuismedewerker zou hebben verklaard dat hij hersendood was. Ook verschenen er herkenbare, schokkende beelden van de neergeschoten verslaggever. Waarom brengen mensen dit soort berichten in omloop? Nieuwschecker Alexander Pleijter vertelde in EenVandaag: “Het kan gaan om mensen die een hekel hebben aan Peter R. de Vries of aan nieuwsmedia en ze op deze manier proberen belachelijk te maken. Maar het kan ook gaan om pure baldadigheid om te kijken in hoeverre een bericht wordt opgepakt.”

Op de website van de nieuwscheckers staan ook voorbeelden van de watersnoodramp in Limburg. De voorzitter van de Veiligheidsregio Limburg-Noord waarschuwde voor nepnieuws zoals de onjuiste waarschuwingen dat een gebouw op instorten en een dam op doorbreken stond. Ook werd op sociale media een foto veel gedeeld, waarop een half gezonken auto in een ondergelopen straat was te zien. Op de achterruit lijkt een sticker te zijn geplakt met daarop de woorden ‘Fuck you Greta’, een verwijzing naar de Zweedse klimaatactiviste Greta Thunberg. De foto is echter gefotoshopt.

Lachspieren

Onderzoek heeft aangetoond dat mensen nepnieuws verspreiden om onrust, verdeeldheid, polarisatie of haat te zaaien. Het beïnvloeden van de publieke opinie of verkiezingen gaat vaak gepaard met behulp van nepnieuws. Geld verdienen kan een drijfveer zijn, het kan de lezer/kijker naar bepaalde pagina’s lokken waar veel advertenties staan.

Het is gelukkig niet alleen maar kommer en kwel. Sommige berichten zijn zo doorzichtig nep dat ze  hooguit werken op de lachspieren. Op 1 april blijft het altijd een sport om de goegemeente met nepnieuws op de hak te nemen. En voor het online satirisch nieuwplatform De Speld en het team van Lucky TV is het 365 dagen per jaar 1 april.

Hoe ontdek je dat je te maken hebt met nepnieuws?

  • Allereerst: gebruik je gezonde verstand, vertrouw op je intuïtie/gevoel en blijf zelf nadenken.
  • Een gezonde dosis wantrouwen helpt. Voorkom dat je zelf ook de verspreider van nepnieuws wordt.
  • Overleg bij twijfel eerst met een huisgenoot, een collega of een vriend(in). Delen kan altijd nog!

Check:

  • Wie is de afzender?
  • Wat is de bron?
  • Welke website wordt gebruikt?
  • Van wie is het account?
  • Is het de hele of de halve waarheid?
  • Wat is het doel van het bericht, wat is de intentie ?
  • Welke techniek wordt gebruikt? Check ook de gebruikte lettertypes, foto’s en video’s. Heel vaak worden oude beelden gebruikt voor nepnieuws
  • Wantrouw titels zoals: LET OP, BREAKING NEWS of Oh MIJN GOD!
  • Kijk alleen bij een screenshot of het ook op de desbetreffende nieuwssite staat
  • Wordt het bericht overgenomen door betrouwbare officiële media zoals het ANP, NOS, NU.NL., Teletekst?

Nepnieuws kan de reputatie van mensen en organisaties ernstig beschadigen. Niet voor niets maken veel organisaties daarom dagelijks omgevingsanalyses/mediascans om te ontdekken hoe de buiten- en binnenwereld over hen spreekt. Op deze manier is het ook mogelijk om snel nepnieuws te ontdekken en indien noodzakelijk te corrigeren/nuanceren. Steeds meer organisaties maken daarbij gebruik van een factchecker. In deze tijden geen overbodige luxe om dat specialisme in huis te hebben.

Dick van Gooswilligen

Directeur Crisiscommunicatie & Mediatrainingen, Sterk Werk Communicatie