Hoe je stem je communicatieboodschap versterkt

door 16-04-21Blog, Communicatieadvies

Voor een woordvoerder, CEO of bestuurder is het extra belangrijk te weten wat er komt kijken bij het effectief communiceren van een boodschap. Op de ‘Dag van de stem’ staan we daarom graag stil bij hoe je je stem optimaal kunt inzetten om je boodschap te versterken. Samen met stemcoaches Jessica Harmens (l) en Elizabeth Ebbink (r) delen wij onze analyse.

Waarom is je stem zo belangrijk?

Wie denkt dat puur de inhoud het succes van een boodschap bepaalt, komt van een koude kermis thuis. Uit onderzoek van Mehrabian en Ferris (1967) is al gebleken dat 93% van een boodschap non-verbale communicatie bevat. Deze 93% is verdeeld in stemgeluid, toon en intonatie (38%) en lichaamshouding (55%). De inhoud bepaalt slechts 7% van de boodschap.

Wat maakt stemgeluid, toon en intonatie zo belangrijk? Door middel van stemgeluid kun je iemands emotie vrij direct definiëren. Voormalig zangpedagoog en huidig stemcoach Jessica Harmens legt uit: ‘’Als je geen stem hoort en je ziet alleen lichaamstaal, dan kan je een boodschap verkeerd opvatten. Wanneer je lichaamstaal ziet en je hoort daar iemands stem bij, dan komt de boodschap beter over’’. Psychologe, operazangeres en stemcoach Elizabeth Ebbink vult aan: ‘’Als een stem lijkt op de stem van iemand waarbij jij je op je gemak voelt, kun je beter de informatie toelaten. Je stem is de gevoelslading van het verhaal’’.

Met name als het gaat om crisiscommunicatie kan het bewust inzetten van je stem daadwerkelijk het verschil maken. Volgens Harmens moeten woordvoerders in een crisissituatie hun ademhaling naar hun buik verplaatsen om zo de ademhaling laag te krijgen. Zo kan je op een rustige toon communiceren. Ebbink vult aan: ‘’Adem uit voordat je begint met praten. Vaak gebeurt dat niet en dat geeft een vastzittend gevoel’’. Ook is het belangrijk om emotie te laten doorklinken als daar sprake van is. Zij noemt Frans Timmermans als voorbeeld tijdens zijn speech bij de VN over MH-17. De afwisseling tussen gevoel (hoger) en inhoud (lager en scherper) was hierin essentieel.

Je stem als overtuigingsmiddel

Het gebruik van je stem kan veel zeggen over de overtuigingskracht van de boodschapper. Overtuigende sprekers hebben een aantal kenmerken gemeen. Zo spreken zij vaak luider en vaak met een spreektempo. Wanneer je voor een groep spreekt, is het logisch dat je het stemgeluid aanpast aan de ruimte waarin je spreekt. Dat is echter niet de enige reden. Wanneer je iets wil benadrukken, verhoog je automatisch je volume. Het effect werkt ook vice versa; ontvangers vinden mensen die harder praten overtuigender dan mensen die zacht praten. Daarnaast is afwisseling in het spreken met een laag tempo belangrijk. Facetten die je op laag tempo uitspreekt, lijken belangrijker te zijn voor de ontvanger van de boodschap. De ontvanger associeert afwisseling in tempo met een belangrijke of zware boodschap. Continu praten in laag tempo zorgt ervoor dat de boodschap saai kan overkomen.

Ook hanteren sprekers korte zinnen, herhalen deze meermaals en houden hun toonhoogte laag. Korte zinnen komen steviger over, helemaal als je deze herhaalt. Wie kent niet de toespraken ‘I have a dream’ van Martin Luther King of ‘Yes, we can’ van voormalig president Obama. Lange zinnen worden vaak gebruikt om nuancering te duiden, bijvoorbeeld in een rapport. In een presentatie daarentegen dien je de kern van je verhaal te vertellen waarbij korte zinnen effectiever overkomen.

Wanneer boodschappers impact willen maken, implementeren zij stiltes. Waarom heeft het zoveel impact als je stilte toepast in het overbrengen je boodschap? Met stilte toepassen geef je het publiek de ruimte om te verwerken wat je hen net heb gezegd. Tevens kan een korte stilte ervoor zorgen dat het publiek na de stilte de informatie belangrijker inschat.

Man of vrouw: welke verschillen zijn er?

Volgens Harmens hebben vrouwen van nature een hogere stem dan mannen. Dat heeft te maken met smallere en kortere stembanden. Men is van nature geneigd om een hogere stem minder serieus te nemen. Dat heeft te maken met de toonhoogte. Als een vrouw boos of geïrriteerd is, gaan zij vaak hoger in de ademhaling zitten. Het beeld kan ontstaan van een hysterisch iemand, waardoor de kans ontstaat dat je minder serieus genomen wordt, al is je boodschap nog zo goed. Als tip geeft Harmens dat wanneer je serieus genomen wil worden, je met je stem naar beneden moet gaan. Mannen hebben van nature een lagere stem. Dat wordt automatisch geassocieerd met kundigheid. Wel moet je waakzaam zijn dat je als man niet teveel met een diepe stem gaan praten. Ebbink is wel van mening dat er een overlap is bij stemmen van vrouwen en mannen. ‘’Enkel op de allerhoogste toonsoorthoogte kunnen mannen niet komen en vrouwen bij de allerlaagste toonsoorthoogte niet’’. Volgens Ebbink is de trend tegenwoordig dat vrouwen bewust lager praten dan mannen. Als tip geeft zij zowel voor mannen als vrouwen om eerst omhoog te gaan met qua toonhoogte en dan omlaag. Alleen laagte is slaapverwekkend en drammerig, juist afwisseling houdt de zintuigen alert. Wanneer je eerst hoog bent geweest kan je een veel duidelijke einde maken. Zo komt de inhoud beter over.

Goed voorbeeld doet volgen

Bij de vraag wie goed zijn of haar stem gebruikt, prijzen beide stemcoaches Mark Rutte. In de coronacrisis zien we Rutte veelvuldig tijdens persconferenties. ‘’Hij zorgt dat hij rust in zijn verhaal heeft en verplaatst zich goed in de struggels waar mensen mee leven’’, volgens Harmens. Ebbink voegt daaraan toe: ‘’Rutte heeft sinds de coronacrisis zijn stem lager en scherper gekregen, waar hij eerst sneller sprak en in zijn onderhandelingsstijl fungeerde, heb je nu meer de vaderlijke autoriteit’’.

Ook benoemen de stemcoaches Barack Obama, Bill Clinton en Lilian Marijnissen. Volgens Harmens was de lichaamstaal, stem en inhoud van Barack Obama altijd één met elkaar. Lilian Marijnissen maakt in haar stem gebruik van afwisselende toonsoorthoogtes wat volgens Ebbink sterk, toegankelijk en verbindend overkomt. Tevens wordt Geert Wilders genoemd. ‘’Of je het nou met hem mee eens bent of niet, hij is goed in oneliners. Wilders maakt door lange steeds hoger wordende zinnen, een dramatisch effect als hij op het einde in een oneliner omlaag gaat.

Als interessante kijktip noemt Harmens de TED-talk van spraakcoach Julian Treasure. Tijdens deze TED-talk speelt Treasure meermaals met intonatie en dynamiek. Door continu hetzelfde verhaal te vertellen in een andere vorm, neemt hij het publiek mee hoe je het best kan speechen. Hieronder zie je de TED-talk van Julian Treasure.

Elizabeth Ebbink is deze coronatijd zeer actief met eigen YouTube-video’s waar zij verschillende tips geeft. Hieronder zie je een video van Elizabeth Ebbink. Zie hier meer van Elizabeth Ebbink. 

Tot slot zijn beide stemcoaches eensgezind over het feit dat effectief je stem gebruiken bij een boodschap niet in één dag te leren is. In één dag zijn de basisprincipes aan te leren, maar het daadwerkelijk ontwikkelen is een proces wat langer de tijd in neemt. ‘’Met één dag tennissen zal je verder komen, maar om beter te worden moet je blijven trainen. Dit geldt ook voor het trainen van je stem. Al is het geen jarentraject ’’, aldus Ebbink.

Ook benieuwd naar de kracht van non-verbale communicatie? Wij houden hier rekening mee in onze mediatrainingen.

Joey Brink

Consultant, Sterk Werk Communicatie

Share This

Deel dit!

Deel dit verhaal op social - Snel en makkelijk hier